- सुबिन विश्वकर्मा
बराहक्षेत्र । सिराहको रुपनी गाउपालिका ३ र शम्भुनाथ नगरपालिका ४ मा घना दलित बस्तीहरु छन् । उनीहरू वर्षौंदेखि समाजको बहिष्करणमा छन् । सामाजिक न्यायको क्षेत्रको पहुँच निकै परको कुरा हुने गरेको छ, भने सार्वजनिक स्थलहरुमासमेत उनीहरूलाई प्रवेश दिँइदैन ।
त्यहाँ केही मन्दिरहरु छन्, जहाँ अझैसम्म दलितहरूलाई प्रवेश दिइँदैन थियो । डिहिबारथान मन्दिर, सन्यासी मन्दिर र डाकुन्श्वरी मन्दिरमा आफूहरूलाई प्रवेश नदिइने गरेको स्थानीय महादेव रामले बताए । उनी भन्छन्, ‘मैले थाहा पाएअनुसार मेरो बाजे–बराजुदेखी हाम्रो पालामा आइपुग्दा पनि आजसम्म यी मन्दिरहरु पस्न पाएका थिएनौं ।’
तर शनिबारबाट वर्षौंदेखि चोट लागेको उनीहरूको घाउमा मलम लागेको छ । महादेव भन्छन्, ‘आजदेखी मन्दिर पस्न पायौं, स्वर्ग पुगेको जस्तो लागिरहेको छ ।’
कस्तो थियो शनिबारको दृश्य ?
रुपनी गाउपालिका र शम्भुनाथ नगरपालिकाको क्रमशः मकरी टोल र सखुवा गाउँ ३ सय बढी दलित घरबस्ती छ । जहाँ राम, सरदार, विश्वकर्मा, खत्वे, पासवान, मण्डल लगायतका समुदाय बस्दै आएका छन् । उनीहरू सबैजसो हिन्दुधर्ममा आस्था राख्ने गरेको स्थानीयको भनाई छ । तर दुर्भाग्यवश, गाउँहरुमा थुप्रै मन्दिरहरु भए पनि उनीहरूलाई प्रवेश निषेध गरिएको थियो । वर्षौंदेखि मन्दिर नपस्ने नशिव मन्जुर गर्ने त्यो दलित बस्तीले मन्दिर पस्ने विद्रोह गर्न सकिरहेको थिएन ।
तर, संयोग तब जुर्यो, जब जयनारी भनेर चिनिने अधिकारकर्मी सावित्री सुवेदी अभियानको क्रममा त्यहीँ बस्तीमा पुगिन् । सावित्रीले सबैकुरा बुझिन् । दलित समुदायको बर्बरता सुनिन् । सार्वजनिक स्थल समेत प्रवेश गर्न नपाएको व्यथा महसुस गरिन् । र, दलितहरूलाई हिम्मत दिइन; ‘मन्दिरको ताल्चा फुटाएर प्रवेश गर्नुपर्छ ।’
त्यसपछि मन्दिर पस्ने क्रान्तिको झिल्को झणभरमै ठूलो मुस्लो भएर निस्कियो । स्थानीय ४ सय जनाभन्दा बढी भेला भए । भेलाको नेतृत्व महादेव रामले गरे र मन्दिरको ताला फोर्दै प्रवेश गर्ने अभियान सम्पन्न भयो । उनीहरूले सुरुमा त्यहाँका तीनवटा मन्दिरको ताला फुटाए र शम्भुनाथको मन्दिरमा पूजा पनि गरे ।
महादेवका अनुसार उनकै नेतृत्वमा ५ वर्ष अगाडि पनि स्थानीयहरुले ताला फुटाएर मन्दिर प्रवेश गरेका थिए । ‘त्योबेला पनि ताला मैले नै फोरेको थिए, तर त्यो एकवर्षसम्म मात्र पूजा गर्न पाइयो, त्यसपछि यहाँका ठुलाबडा (गैरदलित पुजारी) हरुले जेल पठाउछु, कुट्छु भनेर हामीलाई धम्क्याएपछि हामीले मन्दिर पस्नै छोड्यौं’ उनले भनें ।
उनले थपे, ‘यसपालि पनि मार्छु, कुट्छु, जेल जानुपर्छ भनेका थिए, तर उहाँ (सावित्री) ले आँट दिएपछि हिम्मत आयो र ताला फुटायौं ।’
यता अधिकारकर्मी सावित्रीले जुनसुकै खाले विभेदविरुद्ध शसक्त भएर लाग्ने क्रममा यस्ता घट्नाहरुलाई पनि किनारा लगाउने गरेको बताइन । उनले भनिन्, ‘यहाँ आएपछि गाउँलेहरुको कुरा सुनें, अचम्म लाग्यो र, ४ सय बढी स्थानीयहरुलाई विभेदविरुद्ध लड्न प्रोत्साहित गरेपछि मन्दिर प्रवेश गर्ने अभियान सफल भएको छ ।’ यस सफलतापछि आफूहरूको खुसीको सिमा नभएको र आगामी दिनहरुमा यस्ता विभेदविरुद्व नडराई लड्ने महादेव रामले हिम्मत गरे ।
Discussion about this post