कोशी प्रदेशको ८६ प्रतिशत माटोमा अम्लियपन

रामधुनी । कोशी प्रदेशको माटोमा अत्यधिक अम्लियपन भएको पाइएको छ । माटोको उर्वराशक्तिमा ह्रास आउँने गरि ८६ प्रतिशतसम्म माटोमा अम्लियपन भएको पाइएको हो । सुनसरीको झुम्कामा रहेको प्रदेशस्तरीय माटो तथा मल परीक्षण प्रयोगशालाको बार्षिक प्रगति प्रतिबेदनले माटोमा अम्लियपन पुष्टि गरेको हो । कार्यालयले आर्थिक बर्ष २०८०/०८१ मा ४ हजार २ सय ४१ माटोको नमुना परिक्षण गरेकोमा ८६ प्रतिशतमा अम्लियपन भेटिएको हो । त्यस्तै १ प्रतिशत माटोमा क्षारियपन भेटिएको छ भने तटष्ठ माटो १३ प्रतिशत रहेको प्रतिबेदनमा उल्लेख छ ।

 

त्यस्तै, आर्थिक बर्ष २०७९/०८० मा पनि माटोमा अम्लियपन ८५ प्रतिशत भएको पाइएको छ । कार्यालयले उक्त आर्थिक बर्षमा १ हजार २ सय ६५ माटोको नमुना परिक्षण गरेकोमा ८५ प्रतिशत अम्लियपन भेटिएको हो । माटोको उर्वराशक्ति र उत्पादनमा दिर्घकालीन असर पर्ने गरि रासायनिक मलको असन्तुलित प्रयोग, माटो परिक्षणविनै हाइबे्रेट बाली लगाउँने प्रचलन लगायत कारण अम्लियपन धेरै भएको कार्यालयका सुचना अधिकारी राजेन्द्र प्रसाद यादव बताउँछन् ।

त्यस्तै, कार्यालयले तयार पारेको आर्थिक बर्ष २०७८/०७९ को प्रतिबेदनमा माटोको अल्मियपन ८४ प्रतिशत भएको पाइएको छ । उक्त आर्थिक बर्ष प्रयोगशालाले २ हजार ४ सय ४५ माटोको नमुना परिक्षण गरेको थियो । जसमा क्षारिय माटो ५ प्रतिशत र तटष्ठ माटो ११ प्रतिशत पाइएको छ । बर्षेनी एउटै रेसियोमा माटोमा अत्यधिक अम्लियपन देखिनु चिन्ताको बिषय भएको कार्यालय प्रमुखसमेत रहेका माटो विज्ञ दिगम्बर यादवले बताए । उनले भने, ‘लगातार करिब ८५ प्रतिशतको हाराहारीमा अम्लियपनको जुन तथ्यांक आइरहेको छ, यो चिन्ताको बिषय हो । यसले हाम्रो माटोको उर्वराशक्ति घटिरहेको देखाउँछ ।’

प्रयोगशालाले माटोको अम्लीयपन, क्षारीयपन, नाइट्रोजन, फस्फोरस, पोटास, प्राङ्गारिक पदार्थ लगायत आधारभूत परिक्षण गर्ने गरेको छ भने सुक्ष्म तत्वका रुपमा रहेका जिंक (जस्ता), मोलिब्डेनम, फलाम, म्यागनिज, कपर (ताँवा), बोरन (सुहाग) जस्ता तत्वहरुको पनि परिक्षण गर्ने गरेको छ । यस्ता विभिन्न परिक्षणका माध्यमबाट कृषकलाई माटो सुहाउँदो बाली लगाउँन सल्लाह दिने तथा बालिका लागि आवश्यक खाद्य तत्वको आपूर्तिको व्यवस्था मिलाउँने सुझाव दिने गरेको कार्यालयले जनाएको छ ।

विज्ञहरुका अनुसार माटोमा अम्लीयपन मुख्य चुनौतीका रुपमा देखिएको छ । साधारणतया ६.५ देखि ७.५ पिएचमान भएको माटोलाई तटस्थ माटो भनिन्छ । ६.५ भन्दा कम पिएचमान भएको माटोलाई अम्लिय माटो भन्ने गरिन्छ भने ७.५ भन्दा बढी पिएचमान भएको माटोलाई क्षारिय माटो भनिन्छ । अम्लिय माटो सुधारका लागि कृषि चुनको प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुने र अम्लिय तथा क्षारिय दुबै माटोमा प्रशस्त प्रांगारिक मल प्रयोग गर्न सके माटो सुधारमा समस्या नहुने माटो विज्ञ यादव बताउँछन् । ‘अम्लिय माटो सुधारका लागि कृषकहरुको क्षमता हेरेर हामीले कृषि चुन र प्रशस्त प्रांगारिक मलको प्रयोग गर्न सुझाव दिने गरेका छौँ । बाहिर देशहरु अरु पनि माटो सुधारका विधिहरु छन्, तर हाम्रो परिवेशमा त्यहि नै उपयुक्त हो ।’

उनका अनुसार माटोमा अम्लीयपन बढ्दा र माटोबाट बालीले लिएजति खाद्यतत्व आपूर्ति नहुँदा फलफूल, तरकारी र अन्न विभिन्न बालीको उत्पादनमा ह्रास आउँदै गएको छ ।

मापदण्ड विपरितको प्रांगारिक मल माटो सुधारको चुनौती
प्रशस्त प्रांगारिक मलको प्रयोगले माटो सुधार हुने भए पनि अधिकांश प्रांगारिक मल मापदण्ड विपरित उत्पादन हुने गरेको पाइएको छ । प्रयोगशालाको बार्षिक प्रगति प्रतिबेदनमा उल्लेख भए अनुसार आर्थिक बर्ष २०८०/०८१ मा ४२ ओटा नमुना परिक्षण गर्दा ८३ प्रतिशत प्रांगारिक मल मापदण्ड विपरित उत्पादन भएको पाइएको हो । त्यस्तै बजारमा ४० प्रतिशत रासायनिक मलसमेत मापदण्ड विपरित रहेको पाइएको छ । प्रयोगशालाका अनुसार प्रांगारिक मलको मापदण्डमा नाइट्रोजन १.०%, फस्फोरस ०.५%, पोटास १.०%, चिस्यान २०%, प्राङ्गारिक कार्वन २०% तथा पिएच ६.०–८.० सम्म हुनुपर्छ । गुणस्तरीय मलको उत्पादन र प्रयोगका लागि कृषकहरुलाई तालिमको व्यवस्था हुनुका साथै राज्यका सबै तह, निकायहरु सक्रिय भएर गुणस्तरहीन मल उत्पादन गर्नेलाई कारबाहीको दाहेरामा ल्याउनुपर्ने माटो विज्ञ यादवको भनाई छ ।